.webp)
4857 Sayılı İş Kanunu 74. Madde: Analık Halinde Çalışma ve Süt İzni: Türkiye’de çalışan anne adaylarının en temel hak kaynağı, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 74. maddesidir. Bu madde, kadın işçilerin doğum öncesi ve sonrası dönemde çalıştırılmama esaslarını, doğum izinlerini, süt iznini ve yarım çalışma hakkını ayrıntılı şekilde düzenlemektedir .
Standart ve Çoğul Gebelikte İzin Süreleri
Kadın işçilerin doğumdan önce sekiz hafta ve doğumdan sonra sekiz hafta olmak üzere toplam on altı haftalık süre için çalıştırılmamaları yasal bir zorunluluktur. Çoğul gebelik (ikiz, üçüz) halinde doğumdan önce çalıştırılmayacak sekiz haftalık süreye iki hafta daha eklenir. Bu durumda doğum öncesi izin süresi 10 haftaya, toplam izin süresi ise 18 haftaya çıkarılmaktadır .
İzin Sürelerinin Kaydırılması ve Esneklik Hakkı
Sağlık durumu uygun olduğu takdirde, doktorun onayı ile kadın işçi isterse doğumdan önceki üç haftaya kadar işyerinde çalışabilir. Bu durumda, kadın işçinin çalıştığı süreler doğum sonrası sürelere eklenir. Örneğin, doğuma 5 hafta kala çalışmaya devam eden bir işçi, doğum sonrasında 13 hafta izin kullanabilir. Ancak doğuma kalan son üç hafta içinde çalışması mümkün değildir; bu süre zarfında izne ayrılması zorunludur .
Erken Doğum ve Anne Ölümü Durumları
Kadın işçinin erken doğum yapması halinde, doğumdan önce kullanamadığı çalıştırılmayacak süreler, doğum sonrası sürelere eklenmek suretiyle kullandırılır. Bu düzenleme sayesinde işçi, erken doğum nedeniyle herhangi bir hak kaybı yaşamaz. Doğumda veya doğum sonrasında annenin ölümü halinde ise doğum sonrası kullanılamayan süreler babaya kullandırılır .
Evlat Edinme Halinde İzin Hakkı
Üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen eşlerden birine veya evlat edinene, çocuğun aileye fiilen teslim edildiği tarihten itibaren sekiz hafta analık hâli izni kullandırılır. Bu iznin amacı, her ne kadar doğum olmasa da çocuk ile ebeveyn arasında sağlıklı bir ilişki kurulmasını sağlamaktır .
Hamilelik Süresince Koruyucu Hükümler
Hamilelik süresince kadın işçiye periyodik doktor kontrolleri için ücretli izin verilmektedir. Ayrıca, hekim raporu ile gerekli görüldüğü takdirde, hamile kadın işçi sağlığına uygun daha hafif işlerde çalıştırılır. Bu halde işçinin ücretinde herhangi bir indirim yapılamaz; işçi, hafif işe geçtiği için maaşında kesinti yaşamaz .
Doğum Sonrası Ücretsiz İzin ve Yarım Çalışma
Altı Aya Kadar Ücretsiz İzin
İsteği halinde kadın işçiye, on altı haftalık sürenin tamamlanmasından veya çoğul gebelik halinde on sekiz haftalık süreden sonra altı aya kadar ücretsiz izin verilir. Bu izin hakkı, işverenin onayına bağlı değildir; kadın işçinin yasal hakkıdır. Bu izin süresi, yıllık ücretli izin hakkının hesabında dikkate alınmaz. Üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinme halinde de eşlerden birine veya evlat edinene aynı hak tanınmıştır .
Yarım Çalışma Hakkı
Doğum sonrası analık izninin bitiminden itibaren, çocuğun bakımı ve yetiştirilmesi amacıyla ve çocuğun hayatta olması kaydıyla kadın işçi ile üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen kadın veya erkek işçilere talep etmeleri halinde:
- Birinci doğumda 60 gün
- İkinci doğumda 120 gün
- Sonraki doğumlarda 180 gün
süreyle haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin verilir. Çoğul doğum halinde bu sürelere otuzar gün eklenir. Çocuğun engelli doğması halinde ise bu süre 360 gün olarak uygulanır. Bu fıkra hükümlerinden yararlanılan süre içerisinde süt iznine ilişkin hükümler uygulanmaz .
Süt İzni Hakkı
Kadın işçilere bir yaşından küçük çocuklarını emzirmeleri için günde toplam bir buçuk saat süt izni verilir. Bu sürenin hangi saatler arasında ve kaça bölünerek kullanılacağını işçi kendisi belirler; işveren bu konuda herhangi bir müdahalede bulunamaz. Süt izni, günlük çalışma süresinden sayılır ve bu nedenle ücretten herhangi bir kesinti yapılamaz .
Doğum Parası (Analık Geçici İş Göremezlik Ödeneği): Kim Ödüyor?
Doğum raporu parası, halk arasında “doğum parası” veya “analık ödeneği” olarak bilinen ödeme, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından ödenmektedir. Bu ödeme, işveren tarafından değil, SGK tarafından yapılmaktadır .
Ödeme Miktarı ve Hesaplama
Ödeme miktarı, doğumdan önceki son 3 aylık brüt ücret üzerinden hesaplanır. Günlük brüt ücretin üçte ikisi (2/3’ü) oranında ödeme yapılmaktadır. Doğum izni süresince (16 veya 18 hafta) SGK tarafından geçici iş göremezlik ödeneği ödenir .
Bazı İşyerlerinde Ödeme Yapılmadığı İddialarının Arkasındaki Gerçekler
Bazı işyerlerinde “işveren ödemiyor” şeklinde duyumlar alınmasının çeşitli nedenleri olabilir:
Prim borcu: İşverenin SGK’ya prim borcu varsa, SGK ödemeyi işverene değil doğrudan işçiye yapar. Ancak genel prim borcu nedeniyle bloke oluşabilir. Bu durumda İŞKUR’a veya SGK’ya başvurarak takip başlatılabilir.
Raporun usulüne uygun alınmaması: Raporun sağlık kuruluşunca elektronik ortamda SGK’ya iletilmesi gerekir. Aksi halde ödeme gerçekleşmez.
Rapor süresinde çalışma: Rapor aldığınız halde doktor onayı olmadan işyerinde çalışmaya devam ederseniz, çalıştığınız günler için ödeme alamazsınız.
Ödemenin geç yatması: SGK ödemeleri belirli dönemlerde toplu olarak yapılabilmektedir. Bu durum “ödenmiyor” olarak algılanmamalıdır.
Önemli Uyarı: Ödemenizle ilgili sorun yaşamanız halinde ALO 170 hattını arayarak veya SGK il müdürlüğüne başvurarak durumu takip edebilirsiniz.
Yıllık İzin Hakedişinde Doğum İzni Süreleri
İş Kanunu’nun 55. maddesi uyarınca, kadın işçilerin 74. madde gereğince doğumdan önce ve sonra çalıştırılmadıkları günler yıllık ücretli izin bakımından çalışılmış sayılmaktadır. Bu düzenleme, doğum izni kullanan kadın işçilerin yıllık izin haklarının azalmamasını güvence altına almaktadır .
Toplu İş Sözleşmelerinde Hamile İşçiye İlişkin Düzenlemeler
Sağlık Bakanlığı - Öz Sağlık-İş Toplu İş Sözleşmesi’nin (Md. 45) hamile işçilere ilişkin hükümleri şunlardır:
4857 sayılı İş Kanunu’nun öngördüğü esaslar dahilinde ücretli izin verilir ve bu süreler doktor raporuyla artırılabilir.
Kadın çalışanlar, gebe olduklarının sağlık raporuyla tespitinden itibaren doğuma kadar geçen sürede gece çalıştırılamazlar. Yeni doğum yapmış çalışanın doğumu izleyen bir yıl boyunca gece çalıştırılması yasaktır.
Emzikli kadınlara 6 ay süreyle süt parası ödenir (ilk 6 ay brüt 108,57 TL/Ay, ikinci 6 ay brüt 120,51 TL/Ay). Bu ödeme sözleşmenin ikinci yılında ücret zammı oranında artırılır.
Rızası olmadıkça hamile işçinin işi ve işyeri değiştirilemez, geçici görevle bulunduğu mahal dışına gönderilemez.
150 veya daha fazla kadın işçi çalıştırılan işyerlerinde kreş açılması zorunludur. Kreş açılmadığı takdirde kreş yardımı yapılır.
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı - Öz Sağlık-İş Toplu İş Sözleşmesi’nde (Md. 41) hamile işçilere ilişkin hükümler şunlardır:
Kadın işçilere bir yaşından küçük çocuklarını emzirmeleri için günde toplam bir buçuk saat süt izni verilir. Ancak 12 saat ve üzeri vardiyalarda bu süre ilk altı ay 2 saat olarak uygulanır.
Kreş yardımı konusunda mevzuat hükümleri uygulanır.
Analık izinlerinin bitiminden sonra, mecburi ilköğretim çağının başladığı tarihi takip eden ay başına kadar ebeveynlerden biri kısmi süreli çalışma talebinde bulunabilir. Bu talep işveren tarafından karşılanır ve geçerli fesih nedeni sayılmaz. Ebeveynlerden birinin çalışmaması halinde, çalışan eş kısmi süreli çalışma talebinde bulunamaz.
Ondokuz Mayıs Üniversitesi - Türkiye Sağlık-İş Toplu İş Sözleşmesi’nde (Md. 24) hamile işçilere ilişkin hükümler şunlardır:
Röntgen mahalli olarak tecrit edilen yerlerle, radyum, radyoterapi hizmetlerinde çalışan kadın işçiler, hamileliğini tespit eden doktor raporu ibrazı tarihinden itibaren hamileliği süresince branşlarına yakın başka bir işte çalıştırılır.
Hamile işçilere, SSK mevzuatına göre doğum öncesi 8 hafta, doğum sonrası 8 hafta olarak verilen raporlu süreler için ödenen iş göremezlik ödenekleri, işverence tama iblağ edilir (eksik kalan kısım işverence tamamlanır).
Doğum sonrası izni takiben talepleri halinde 6 aya kadar ücretsiz izin verilir. İşçinin talebi ve işverenin uygun görmesi halinde bu süre 6 ay daha uzatılabilir.
Hamilelik Nedeniyle İşten Çıkarma Yasağı ve Yaptırımı
İş Kanunu’nun 18. maddesi uyarınca, hamilelik, doğum veya çocuk bakımı nedeniyle iş sözleşmesinin feshedilmesi geçersiz sayılır. İşveren, bir işçiyi sırf hamile olduğu için işten çıkarırsa veya işe almazsa, işçi kıdem ve ihbar tazminatının yanı sıra, en az 4 aylık maaşı tutarında “Ayrımcılık Tazminatı” talep edebilir. 30 veya daha fazla işçi çalıştıran bir işyerinde çalışan hamile işçiler ayrıca işe iade davası da açabilirler.
Üç ayrı toplu iş sözleşmesinin tamamında da, işverenin sendikaya üye olan ve olmayan işçiler arasında ayrım yapamayacağı gibi, psikolojik baskı (mobbing) uygulayanlar hakkında ilgili mevzuat hükümlerinin uygulanacağı düzenlenmiştir. Bu hükümler, hamile işçilerin maruz kalabileceği olumsuz muamelelere karşı ek bir koruma sağlamaktadır.
Türkiye’de hamile işçilerin hakları, hem 4857 sayılı İş Kanunu hem de toplu iş sözleşmeleri aracılığıyla geniş bir koruma kalkanı altındadır.
Doğum parası SGK tarafından ödenir, işveren tarafından değil. Ödemenin gecikmesi veya yatmaması durumunda ALO 170 hattı aranmalı veya SGK il müdürlüğüne başvurulmalıdır.
Raporlar mutlaka elektronik ortamda alınmalı ve işverene zamanında bildirilmelidir.
Toplu iş sözleşmelerinde yasal düzenlemelerin üzerinde ek haklar (daha uzun süt izni, süt parası, kreş yardımı, ücret farkının tamamlanması gibi) bulunabileceğinden, çalışanın kendi toplu iş sözleşmesini dikkatlice incelemesi büyük önem taşımaktadır.
Gece vardiyasında çalıştırılmama hakkı, hamilelik raporu verildikten hemen sonra kullanılmalıdır.
.webp)
Yorum Yap
Yorum yapabilmek için lütfen giriş yapın
Giriş Yap