Kamu işçileri, iş hayatları boyunca birçok hukuki süreçle karşı karşıya kalmaktadır. Ancak bilgi eksikliği, yanlış yönlendirmeler veya dikkatsizlik nedeniyle sıkça tekrarlanan bazı hatalar, işçilerin hak kayıplarına uğramasına yol açmaktadır. 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu, 4857 sayılı İş Kanunu ve Yargıtay içtihatları ışığında, kamu işçilerinin en sık yaptığı hataları ve bu hatalardan kaçınma yollarını detaylı olarak inceliyoruz...
1. TİS SÜRECİNDE SENDİKADAN İSTİFA ETMEK
Toplu iş sözleşmesi görüşmelerinin devam ettiği kritik bir dönemde sendikadan istifa etmek, işçilerin en sık yaptığı ve en ağır sonuçlar doğuran hataların başında gelmektedir.
6356 sayılı Kanun'un 39. maddesine göre, toplu iş sözleşmesinden yararlanma hakkı, sözleşmenin imza tarihindeki üyelik durumuna göre belirlenmektedir. TİS imzalanmadan önce sendikadan istifa eden işçi, sözleşme imzalandığında sendika üyesi olmadığı için toplu iş sözleşmesi hükümlerinden doğrudan yararlanamaz.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin 12.04.2023 tarihli ilke kararında belirtildiği üzere, TİS'den yürürlük tarihinden itibaren yararlanabilmek için işçinin hem imza hem de yürürlük tarihinde taraf sendika üyesi olması gerekmektedir. TİS görüşmeleri devam ederken istifa eden işçi, zamları, sosyal hakları ve diğer kazanımları kaybetme riskiyle karşı karşıya kalır.
Sendika değiştirmek veya üyelikten ayrılmak isteniyorsa, mutlaka TİS imzalandıktan sonra hareket edilmeli, hatta mümkünse TİS'in yürürlük süresinin sonuna kadar beklenmelidir.
2. DAYANIŞMA DİLEKÇESİNİ GEÇ VERMEK
Sendika üyesi olmayan işçilerin toplu iş sözleşmesinden yararlanabilmesi için dayanışma aidatı ödemeleri ve buna ilişkin dilekçeyi zamanında vermeleri gerekmektedir.
6356 sayılı Kanun'un 39. maddesine göre, dayanışma aidatı ödeyen işçiler, toplu iş sözleşmesinin parasal hükümlerinden yararlanabilirler. Ancak bu yararlanma, dilekçenin verildiği tarihten itibaren geçerlidir. Geriye dönük hak talebinde bulunulamaz.
Dayanışma dilekçesinin geç verilmesi durumunda, işçi TİS'den kaynaklanan zamları, ikramiyeleri ve diğer sosyal hakları geriye dönük olarak alamaz. Bu durum, önemli miktarda maddi kayba yol açabilir.
Dayanışma dilekçesi, TİS yürürlüğe girer girmez, hatta mümkünse TİS görüşmeleri devam ederken verilmelidir. Dilekçenin bir nüshasının işveren tarafından alındığına dair yazılı belge mutlaka saklanmalıdır.
3. YAZILI BELGE ALMADAN İŞLEM YAPMAK
İş hayatında sözlü anlaşmalar ve sözlü talimatlar, ileride ispat güçlüğüne yol açan en büyük sorun kaynaklarındandır.
4857 sayılı İş Kanunu'nun 8. maddesi, iş sözleşmesinin yazılı yapılmasını öngörmekle birlikte, yazılı olmayan sözleşmeler de geçerlidir. Ancak uyuşmazlık durumunda, sözlü anlaşmaların ispatı son derece zordur. İşverenin sözlü olarak verdiği bir vaadi yerine getirmemesi halinde, işçi elinde yazılı belge olmadığı için hakkını ispatlayamayabilir.
İşten çıkarmalarda, ücret kesintilerinde, izin kullanımlarında veya görev değişikliklerinde yazılı belge bulunmaması, işçinin hukuki mücadele şansını neredeyse sıfıra indirmektedir.
Her türlü işlemin yazılı belgeye dayandırılması, verilen her dilekçenin bir nüshasının tarihli ve imzalı olarak saklanması, işverenden gelen her yazılı bildirimin bir kopyasının muhafaza edilmesi gerekmektedir. Sözlü talimatlar mümkünse yazılı teyit e-postası ile belgelendirilmelidir.
4. HAKLARINI BİLMEDEN BASKIYA BOYUN EĞMEK
İşçilerin en sık düştüğü durumlardan biri de, yasal haklarını bilmedikleri için işveren baskısına boyun eğmeleridir.
İşverenler, işçilerin yasal haklarını bilmemesinden faydalanarak, fazla mesai ücretlerini eksik ödeyebilir, yıllık izinleri kullandırmayabilir, yasal kesintileri fazla yapabilir veya işçiyi hak etmediği bir istifaya zorlayabilir.
İşçi, haklarını bilmediği için bu durumlara sessiz kalmakta ve önemli maddi kayıplara uğramaktadır. Oysa İş Kanunu, işçiyi koruyan pek çok düzenleme içermektedir. Örneğin, fazla mesai ücreti yüzde 50 zamlı ödenmek zorundadır. Haftalık 45 saati aşan her çalışma fazla mesai sayılır. Yıllık izin süreleri kıdeme göre değişir ve kullanılmayan izinler yanmaz, işten ayrılma halinde ücreti ödenir.
İşçiler, 4857 sayılı İş Kanunu ve kendi toplu iş sözleşmelerindeki haklarını mutlaka öğrenmelidir. Sendika temsilcilerinden, iş hukuku uzmanlarından veya internet kaynaklarından bilgi edinilmelidir. Baskı durumunda sessiz kalmak yerine, yazılı itirazda bulunulmalı ve sendikadan destek istenmelidir.
5. DAYANIŞMA DİLEKÇESİNİ HER DÖNEM YENİLEMEMEK
Sendika üyesi olmayan işçilerin dayanışma aidatı ödeyerek TİS'den yararlanabilmesi için her toplu iş sözleşmesi döneminde yeniden dilekçe vermeleri gerekmektedir.
Dayanışma dilekçesi, sadece içinde bulunulan toplu iş sözleşmesi dönemi için geçerlidir. Yeni bir TİS dönemi başladığında, dilekçenin yenilenmemesi halinde işçi, otomatik olarak TİS hükümlerinden yararlanma hakkını kaybeder. Bu durum, yeni dönemdeki zamların ve sosyal hakların işçiye yansıtılmamasına yol açar.
İşçiler genellikle bir kez dilekçe verdikten sonra sürekli yararlanacaklarını zanneder ve yeni dönemde dilekçe vermeyi unuturlar. Bu da önemli maddi kayıplara neden olur.
Her yeni toplu iş sözleşmesi dönemi başlangıcında, dayanışma dilekçesinin yenilenmesi gerektiği unutulmamalıdır. Dilekçenin verildiği tarih ve imzalı nüsha mutlaka saklanmalıdır.
6. HAK İHLALLERİNİ YAZILI BELGEYLE BİLDİRMEMEK
Hak ihlaline uğrayan işçilerin çoğu, bu durumu sözlü olarak şikayet etmekte, ancak yazılı başvuruda bulunmamaktadır.
Yazılı başvuru yapılmadığı takdirde, ihlalin varlığı ve işverene bildirildiği ispatlanamaz. Bu durum, ileride açılacak davalarda delil yetersizliğine yol açar. Oysa yazılı başvuru, işverenin haberdar edildiğinin ve sorunun çözülmediğinin en önemli kanıtıdır.
Özellikle mobbing, ayrımcılık, fazla mesai ücretlerinin ödenmemesi, yıllık izinlerin kullandırılmaması gibi durumlarda yazılı başvuru yapılması, hem işvereni uyarmakta hem de ilerideki hukuki süreç için delil oluşturmaktadır.
Her türlü hak ihlali, derhal yazılı olarak işverene bildirilmelidir. Dilekçenin bir nüshası, işverenin aldığına dair kaşeli ve imzalı olarak saklanmalıdır. İşverenin sözlü olumlu yanıtlarına güvenilmemeli, yazılı teyit alınmalıdır.
7. YILLIK İZİN KULLANIMINDA YAPILAN HATALAR
Yıllık izin kullanımı konusunda işçiler sıkça hata yapmaktadır.
İzin dilekçesi vermeden izne ayrılmak, devamsızlık sayılır ve tazminatsız feshe yol açabilir. İzin ücretini kontrol etmemek, eksik ödenen izin ücretlerinin fark edilmemesine neden olur. İzin defterini imzalamamak, iznin kullanıldığının ispatlanamamasına yol açar. Bölünmüş izinlerde 10 gün kuralına dikkat edilmemesi, kanuna aykırı bölünmelere ve hak kayıplarına neden olabilir.
Yıllık izin, mutlaka yazılı dilekçe ile talep edilmeli, izin defteri imzalanmalı, izin ücreti kontrol edilmeli ve izinlerin en az 10 günlük bölümler halinde kullanılmasına dikkat edilmelidir.
8. FAZLA MESAİ ÜCRETLERİ KONUSUNDA YAPILAN HATALAR
Fazla mesai, işçilerin en çok hak kaybına uğradığı alanlardan biridir.
Fazla mesai ücretlerinin serbest zaman olarak kullanılabileceğini bilmemek önemli bir hatadır. İşçi, fazla mesai ücreti yerine serbest zaman talep edebilir, ancak bu hakkını kullanmaz. Fazla mesai bordrolarını kontrol etmemek, eksik yazılan fazla mesailerin fark edilmemesine yol açar. Fazla mesai ücretlerinin zam oranını bilmemek de sık yapılan hatalardandır. Normal saat ücretinin yüzde 50 zamlı ödenmesi gerekir.
Fazla mesai bordroları mutlaka kontrol edilmeli, fazla mesai ücretleri yüzde 50 zamlı hesaplanmalı, gerektiğinde serbest zaman talebinde bulunulmalıdır.
9. İŞTEN ÇIKARILMA DURUMUNDA YAPILAN HATALAR
İşten çıkarılma anında yapılan yanlışlar, telafisi mümkün olmayan sonuçlar doğurabilir.
İhbar süresine dikkat etmeden işten ayrılmak, kıdem tazminatı hakkının kaybedilmesine yol açabilir. İşten çıkarılma yazısını imzalamamak, yazının tebliğ edildiğinin ispatlanamamasına neden olur. İşe iade davası açma süresini kaçırmak en kritik hatalardan biridir. 1 aylık süre geçtikten sonra dava açılamaz. Kıdem tazminatı hesabını kontrol etmemek, eksik ödenen tazminatların fark edilmemesine yol açar.
İşten çıkarılma durumunda, ihbar sürelerine dikkat edilmeli, işe iade davası için 1 aylık süre kaçırılmamalı, kıdem tazminatı hesabı mutlaka kontrol edilmeli ve bir avukattan destek alınmalıdır.
10. DEĞERLENDİRME
Kamu işçilerinin en sık yaptığı hatalar ve çözüm önerileri şu şekilde özetlenebilir:
TİS sürecinde sendikadan istifa etmek, toplu iş sözleşmesi haklarından mahrum kalmaya yol açar. Bu hatadan kaçınmak için TİS imzalandıktan sonra istifa edilmelidir.
Dayanışma dilekçesini geç vermek, geriye dönük hak kaybına neden olur. TİS yürürlüğe girer girmez dilekçe verilmelidir.
Yazılı belge almadan işlem yapmak, ispat güçlüğüne yol açar. Her işlem mutlaka belgelendirilmelidir.
Hakları bilmeden baskıya boyun eğmek, maddi ve manevi kayba neden olur. Yasal haklar öğrenilmeli ve sendikadan destek alınmalıdır.
Dayanışma dilekçesini her dönem yenilememek, yeni dönemde hak kaybına yol açar. Her TİS döneminde dilekçe yenilenmelidir.
Hak ihlallerini yazılı belgeyle bildirmemek, delil yetersizliğine neden olur. Yazılı başvuru yapılmalı ve belge saklanmalıdır.
Yıllık izin kullanımında usule uymamak, devamsızlık ve tazminatsız fesih riski doğurur. Yazılı dilekçe ile izin kullanılmalıdır.
Fazla mesai bordrolarını kontrol etmemek, eksik ücret alınmasına neden olur. Bordrolar mutlaka kontrol edilmelidir.
İşe iade süresini kaçırmak, işe dönme hakkının kaybına yol açar. 1 ay içinde dava açılmalıdır.
Bu hatalardan kaçınmak için işçilerin yasal haklarını öğrenmesi, sendikalarıyla aktif iletişim halinde olması, her türlü işlemi yazılı belgeye dayandırması ve hukuki destek almaktan çekinmemesi gerekmektedir. Unutulmamalıdır ki, iş hukuku işçiyi koruyan bir hukuk dalıdır ve bu korumadan yararlanmanın yolu hakları bilmek ve doğru kullanmaktan geçmektedir.
Yorum Yap
Yorum yapabilmek için lütfen giriş yapın
Giriş Yap