Evet, özel güvenlik görevlileri belirli şartlar ve sınırlar çerçevesinde üst araması yapma yetkisine sahiptir. Bu yetki, 5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun'un 7. maddesinde ve Adli ve Önleme Aramaları Yönetmeliği'nin 21. maddesinde açıkça tanımlanmıştır. Özel güvenlik görevlilerinin arama yetkisi, kamuoyunda sıkça merak edilen ve zaman zaman yanlış anlaşılan konuların başında gelmektedir.
Özel Güvenlik Görevlilerinin Arama Yetkisinin Yasal Dayanağı
Özel güvenlik görevlilerinin arama yetkisi, 5188 sayılı Kanun'un 7. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde düzenlenmiştir. Bu yasal düzenlemeye göre özel güvenlik görevlileri, koruma ve güvenliğini sağladıkları alanlara girmek isteyen kişilerin üstlerini teknik cihazlarla arama yetkisine sahiptir.
Arama yetkisinin kapsamı şu unsurları içermektedir:
Koruma ve güvenliğini sağladıkları alanlara girmek isteyenleri duyarlı kapıdan geçirme
Bu kişilerin üstlerini dedektörle arama
Eşyalarını X-ray cihazından veya benzeri güvenlik sistemlerinden geçirme
Ayrıca toplantı, konser, spor müsabakası, sahne gösterileri ve benzeri etkinlikler ile cenaze ve düğün törenlerinde de aynı yetkileri kullanabilirler. Hava meydanı, liman, gar, istasyon ve terminal gibi toplu ulaşım tesislerinde de kimlik sorma ve arama yetkileri bulunmaktadır.
Arama Yetkisinin Kapsamı ve Sınırları
Özel güvenlik görevlilerinin arama yetkisi bazı önemli sınırlamalara tabidir. Bu sınırlamaların bilinmesi, hem görevlilerin yetkilerini doğru kullanması hem de vatandaşların haklarının korunması açısından büyük önem taşımaktadır.
Teknik Cihaz Kullanma Zorunluluğu
Özel güvenlik görevlileri arama işlemini mutlaka teknik araç ve cihazlarla yapmak zorundadır. Dedektör, X-ray cihazı veya benzeri güvenlik sistemleri dışında elle arama yapmaları mümkün değildir. Bu, özel güvenlik görevlileri ile kolluk kuvvetleri arasındaki en temel farklardan biridir.
Rızaya Dayalı Olması
Arama yetkisi rızaya dayalıdır. Kişi arama işlemine itiraz ediyorsa, özel güvenlik görevlisi ısrar edemez. Bu durumda özel güvenlik görevlisinin yapabileceği tek işlem, kişinin görev alanına girişini engellemektir. Yani vatandaş arama yapılmasını kabul etmezse, özel güvenlik görevlisi bu kişiyi içeri alamaz ancak zorla arama yapamaz.
Görev Alanı ile Sınırlı Olması
Özel güvenlik görevlileri yetkilerini yalnızca görev alanları içerisinde ve görev süreleri boyunca kullanabilirler. Görev alanı dışında veya görev saatleri dışında bu yetkilerini kullanmaları mümkün değildir. Bu yetkiler kişiye bağlı yetkiler değil, göreve bağlı yetkilerdir.
Elle Arama Yapılabilecek İstisnai Durumlar
Her ne kadar özel güvenlik görevlilerinin elle arama yapması genel kural olarak yasak olsa da, bazı istisnai durumlar bulunmaktadır:
Suçüstü halinde kişinin üzerindeki suç aletinin alınması
Haklarında yakalama emri veya mahkûmiyet kararı bulunan kişilerin yakalanması halinde üst araması
Bu istisnai durumlar dışında özel güvenlik görevlilerinin elle arama yapması yasal değildir.
Cinsiyet Kuralı
Arama işleminde cinsiyet ayrımına dikkat edilmesi zorunludur. Kadınların araması kadın özel güvenlik görevlileri tarafından, erkeklerin araması ise erkek özel güvenlik görevlileri tarafından yapılmalıdır. Bu kural, kişilerin özel hayatının gizliliği ve insan onurunun korunması açısından büyük önem taşımaktadır.
Arama Sonrası Yapılması Gerekenler
Aramalar sırasında suç teşkil eden veya delil olabilecek ya da suç teşkil etmemekle birlikte tehlike doğurabilecek eşya bulunması halinde, özel güvenlik görevlileri bu eşyayı emanete almak ve derhal genel kolluk kuvvetlerine bildirmek zorundadır.
Özel güvenlik görevlileri, buldukları suç unsurlarını doğrudan işlem yapma yetkisine sahip değildir. Sadece tespit etme, emanete alma ve kolluğa bildirme yükümlülükleri vardır.
Yargıtay Kararı ve Kamuoyunda Oluşan Yanlış Anlaşılma
Son dönemde bazı basın yayın organlarında "Yargıtay'dan emsal karar: Özel güvenlik görevlileri üst araması yapamayacak" başlığı ile yer alan haberler kamuoyunda yanlış anlaşılmaya neden olmuştur.
Emniyet Genel Müdürlüğü'nün konuya ilişkin resmi açıklamasına göre, özel güvenlik görevlilerinin önleyici arama yapamayacağı şeklinde bir durum söz konusu değildir. 5188 sayılı Kanun'un 7. maddesinde tanımlanan yetkiler geçerliliğini korumaktadır. Yargıtay kararı belirli bir olaya özgü olup, genel bir düzenleme değişikliği anlamına gelmemektedir.
Özel Güvenlik Görevlilerinin Uyması Gereken Temel İlkeler
Özel güvenlik görevlileri arama yetkilerini kullanırken aşağıdaki temel ilkelere uymak zorundadır:
İnsan Haklarına Uygunluk: Tüm işlemler insan haklarına saygılı bir şekilde yürütülmelidir.
Orantılılık İlkesi: Yapılan işlem ile ulaşılmak istenen amaç arasında denge olmalıdır.
Kimlik Kartının Görünürlüğü: Görevliler kimlik kartlarını görünür şekilde takmak zorundadır.
Nezaket ve Saygı: Vatandaşlarla iletişimde nazik ve saygılı olunmalıdır.
Vatandaşların Bilmesi Gereken Haklar
Özel güvenlik görevlilerinin arama yapmak istediği vatandaşların da bazı hakları bulunmaktadır:
Arama işlemini kabul etmeme hakkı (ancak bu durumda görev alanına giriş yapamazlar)
Aramanın teknik cihazlarla yapılmasını talep etme hakkı
Aramanın kendi cinsiyetinden bir görevli tarafından yapılmasını talep etme hakkı
Görevlinin kimlik kartını görmeyi talep etme hakkı
Özel güvenlik görevlileri, 5188 sayılı Kanun'un kendilerine verdiği yetki çerçevesinde, görev alanlarına girişlerde teknik cihazlarla üst araması yapabilirler. Bu yetki rızaya dayalıdır, görev alanı ile sınırlıdır ve teknik cihaz kullanma zorunluluğu vardır. Elle arama yapmaları genel kural olarak yasaktır, sadece istisnai durumlarda ve belirli şartlarda mümkündür.
Özel güvenlik görevlileri bu yetkilerini kullanırken insan haklarına saygılı, orantılı ve hukuka uygun davranmak zorundadır. Vatandaşlar da haklarını bilmeli, ancak güvenlik tedbirlerine de anlayışla yaklaşmalıdır.
Yorum Yap
Yorum yapabilmek için lütfen giriş yapın
Giriş Yap