İsteğe bağlı iştirakçilik, 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanunu'na tabi memurların, memuriyetten ayrıldıktan sonra herhangi bir yerde çalışmamak ve primlerini kendileri yatırmak kaydıyla, emeklilik için gereken hizmet sürelerini tamamlamalarını sağlayan bir sistemdir . Kamuoyunda "çalışmadan emeklilik" olarak bilinen bu uygulama, 5434'e tabi memurlar için halen devam etmektedir .
Bu sistemden yararlanabilmek için öncelikle 1 Ekim 2008 tarihinden önce memuriyete başlamış olmak gerekiyor . 5510 sayılı Kanun'un geçici 4 üncü maddesi uyarınca, bu tarihten önce göreve başlayanlar hakkında 5434 sayılı Kanun hükümleri uygulanmaya devam etmektedir .
Ayrıca, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'na ve diğer personel kanunlarına göre en az 10 yıl fiilen çalışmış olma şartı aranmaktadır . Yedek subaylık hizmeti, vekil öğretmenlik, vekil imamlık gibi memuriyetle ilgisi devam eden hizmetlerde bulunanlar da bu kapsamda değerlendirilmektedir .
Başvuru Şartları ve Süresi Nedir?
5434 sayılı Kanun'un mülga 12 nci maddesine göre, isteğe bağlı iştirakçi olabilmek için belirli süreler içinde başvuru yapılması gerekiyor :
- Kanunun yürürlük tarihi olan 21 Eylül 2004'ten önce görevinden ayrılmış olanlar, bu tarihten itibaren üç ay içinde başvurmalıydı.
- Kanunun yürürlük tarihinden sonra görevlerinden ayrılanlar ise, görevlerinden ayrıldıkları tarihten itibaren altı ay içinde Kuruma yazılı olarak müracaat etmek zorundadır .
Başvuru sırasında herhangi bir sosyal güvenlik statüsüne zorunlu olarak prim ödemeyi gerektiren görevlerde çalışmama şartı aranır . Talep dilekçesinin Kurum kayıtlarına geçtiği tarihi takip eden aybaşından itibaren isteğe bağlı iştirakçilik başlamış olur .
Primler Nasıl Hesaplanır ve Ödenir?
İsteğe bağlı iştirakçilerin ödeyeceği emeklilik keseneği ve kurum karşılıkları, görevlerinden ayrıldıkları tarihteki emeklilik keseneğine esas aylık, derece, kademe ve varsa ek göstergeleri üzerinden hesaplanır . Emekli keseneğine esas diğer unsurlar da dikkate alınarak belirlenen bu tutarın, ilgililer tarafından ait olduğu ay içerisinde SGK hesabına yatırılması gerekmektedir .
İsteğe Bağlı İştirakçilik Ne Zaman Sona Erer?
5434 sayılı Kanuna tabi isteğe bağlı iştirakçilik şu hallerde sona ermektedir :
- Toplu ya da fasılalı olarak toplam altı aydan daha fazla emeklilik keseneği ve kurum karşılıklarının süresi içinde yatırılmaması,
- Diğer sosyal güvenlik statüleri kapsamında zorunlu olarak sigortalılığın başlaması,
- Vazgeçme halinde.
Altı aydan fazla prim yatırılmaması veya vazgeçme sebebiyle isteğe bağlı iştirakçiliğin sona ermesi halinde, bu kişilerin tekrar isteğe bağlı iştirakçi olmaları mümkün değildir . Zorunlu sigortalılık sebebiyle sona erme halinde ise, zorunlu sigortalılığın sona ermesinden itibaren 6 ay içinde yeniden başvuru hakkı bulunmaktadır .
Sistemin Avantajları ve Dezavantajları Nelerdir?
İsteğe bağlı iştirakçilik sisteminin en önemli avantajı, hiçbir şekilde zorunlu çalışma olmadan emeklilik için gereken hizmet süresini tamamlayacak kadar süreyi SGK'dan hizmet satın alma imkanı sunmasıdır . Bu sayede kişiler, emeklilik yaşını (kadınlarda 58, erkeklerde 60) çalışmadan bekleyebilmektedir .
Ancak sistemin önemli dezavantajları da bulunmaktadır :
- İkramiye ödenmez: İsteğe bağlı iştirakçi olarak geçen sürelere emeklilik ikramiyesi ödenmemektedir . Sadece fiilen memuriyette geçen tam yıllara ikramiye ödenir.
- Ek gösterge etkilenmez: Bu süreler kazanılmış hak aylık derecesinde, kıdem aylıklarında ve ek göstergede değerlendirilmez.
- İntibak işlemlerine katkı sağlamaz: İsteğe bağlı iştirakçilikten kazanılan hizmet süresi, derece ve kademe ilerlemesine etki etmez.
Örnek vermek gerekirse, 2007 yılında memur olmuş ve 2026 yılında 19 yılını tamamlamış bir kişi, isteğe bağlı iştirakçilik sisteminden yararlanarak 25 hizmet yılını tamamlayana kadar prim ödeyebilir ve 58 veya 60 yaşını beklemek üzere sistemden çıkabilir. Ancak ödediği 6 yıllık süre için emekli ikramiyesi ödenmez, sadece 19 yıllık fiili hizmetine ikramiye hesaplanır .
Kimler İçin Uygun Bir Sistem?
Bugün için isteğe bağlı iştirakçilik kapsamından yararlanmayı düşünenlerin genelde 8 Eylül 1999 ile 1 Ekim 2008 tarihleri arasında memur olarak göreve başlayanlar olduğu değerlendirilmektedir . Bu kapsamda olanlar 5434'e tabidir ve kadınlarda 58, erkeklerde 60 yaş ile 25 yıl hizmet şartını tamamlamaları gerekmektedir .
8 Eylül 1999 tarihinden önce göreve başlamış olanlar ise genel olarak yaş şartı aranmadan sadece hizmete bağlı emeklilik hakkını kazanmış kişiler olacağından, bu tercihi yapmalarına gerek bulunmamaktadır .
Sistem, özellikle emeklilik hizmet süresini tamamlamaya az kalan ve emeklilik yaşına da yakın olan kişiler için avantajlı olabilir .
İsteğe bağlı iştirakçilik sistemi, 5434'e tabi memurlar için önemli bir esneklik sunmaya devam ediyor. Ancak bu sisteme başvurmadan önce, ikramiye alamama, ek göstergeye etki etmeme gibi dezavantajların dikkatlice değerlendirilmesi gerekiyor. Kişisel duruma göre en doğru kararı verebilmek için SGK'dan veya konunun uzmanı bir danışmandan destek almak faydalı olacaktır.
Kaynak: SGK, 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanunu, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu
İsteğe bağlı iştirakçilik, 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanunu'na tabi memurların, memuriyetten ayrıldıktan sonra herhangi bir yerde çalışmamak ve primlerini kendileri yatırmak kaydıyla, emeklilik için gereken hizmet sürelerini tamamlamalarını sağlayan bir sistemdir . Kamuoyunda "çalışmadan emeklilik" olarak bilinen bu uygulama, 5434'e tabi memurlar için halen devam etmektedir .Bu sistemden yararlanabilmek için öncelikle 1 Ekim 2008 tarihinden önce memuriyete başlamış olmak gerekiyor . 5510 sayılı Kanun'un geçici 4 üncü maddesi uyarınca, bu tarihten önce göreve başlayanlar hakkında 5434 sayılı Kanun hükümleri uygulanmaya devam etmektedir .Ayrıca, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'na ve diğer personel kanunlarına göre en az 10 yıl fiilen çalışmış olma şartı aranmaktadır . Yedek subaylık hizmeti, vekil öğretmenlik, vekil imamlık gibi memuriyetle ilgisi devam eden hizmetlerde bulunanlar da bu kapsamda değerlendirilmektedir .Başvuru Şartları ve Süresi Nedir?5434 sayılı Kanun'un mülga 12 nci maddesine göre, isteğe bağlı iştirakçi olabilmek için belirli süreler içinde başvuru yapılması gerekiyor :Kanunun yürürlük tarihi olan 21 Eylül 2004'ten önce görevinden ayrılmış olanlar, bu tarihten itibaren üç ay içinde başvurmalıydı.Kanunun yürürlük tarihinden sonra görevlerinden ayrılanlar ise, görevlerinden ayrıldıkları tarihten itibaren altı ay içinde Kuruma yazılı olarak müracaat etmek zorundadır .Başvuru sırasında herhangi bir sosyal güvenlik statüsüne zorunlu olarak prim ödemeyi gerektiren görevlerde çalışmama şartı aranır . Talep dilekçesinin Kurum kayıtlarına geçtiği tarihi takip eden aybaşından itibaren isteğe bağlı iştirakçilik başlamış olur .Primler Nasıl Hesaplanır ve Ödenir?İsteğe bağlı iştirakçilerin ödeyeceği emeklilik keseneği ve kurum karşılıkları, görevlerinden ayrıldıkları tarihteki emeklilik keseneğine esas aylık, derece, kademe ve varsa ek göstergeleri üzerinden hesaplanır . Emekli keseneğine esas diğer unsurlar da dikkate alınarak belirlenen bu tutarın, ilgililer tarafından ait olduğu ay içerisinde SGK hesabına yatırılması gerekmektedir .İsteğe Bağlı İştirakçilik Ne Zaman Sona Erer?5434 sayılı Kanuna tabi isteğe bağlı iştirakçilik şu hallerde sona ermektedir :Toplu ya da fasılalı olarak toplam altı aydan daha fazla emeklilik keseneği ve kurum karşılıklarının süresi içinde yatırılmaması,Diğer sosyal güvenlik statüleri kapsamında zorunlu olarak sigortalılığın başlaması,Vazgeçme halinde.Altı aydan fazla prim yatırılmaması veya vazgeçme sebebiyle isteğe bağlı iştirakçiliğin sona ermesi halinde, bu kişilerin tekrar isteğe bağlı iştirakçi olmaları mümkün değildir . Zorunlu sigortalılık sebebiyle sona erme halinde ise, zorunlu sigortalılığın sona ermesinden itibaren 6 ay içinde yeniden başvuru hakkı bulunmaktadır .Sistemin Avantajları ve Dezavantajları Nelerdir?İsteğe bağlı iştirakçilik sisteminin en önemli avantajı, hiçbir şekilde zorunlu çalışma olmadan emeklilik için gereken hizmet süresini tamamlayacak kadar süreyi SGK'dan hizmet satın alma imkanı sunmasıdır . Bu sayede kişiler, emeklilik yaşını (kadınlarda 58, erkeklerde 60) çalışmadan bekleyebilmektedir .Ancak sistemin önemli dezavantajları da bulunmaktadır :İkramiye ödenmez: İsteğe bağlı iştirakçi olarak geçen sürelere emeklilik ikramiyesi ödenmemektedir . Sadece fiilen memuriyette geçen tam yıllara ikramiye ödenir.Ek gösterge etkilenmez: Bu süreler kazanılmış hak aylık derecesinde, kıdem aylıklarında ve ek göstergede değerlendirilmez.İntibak işlemlerine katkı sağlamaz: İsteğe bağlı iştirakçilikten kazanılan hizmet süresi, derece ve kademe ilerlemesine etki etmez.Örnek vermek gerekirse, 2007 yılında memur olmuş ve 2026 yılında 19 yılını tamamlamış bir kişi, isteğe bağlı iştirakçilik sisteminden yararlanarak 25 hizmet yılını tamamlayana kadar prim ödeyebilir ve 58 veya 60 yaşını beklemek üzere sistemden çıkabilir. Ancak ödediği 6 yıllık süre için emekli ikramiyesi ödenmez, sadece 19 yıllık fiili hizmetine ikramiye hesaplanır .Kimler İçin Uygun Bir Sistem?Bugün için isteğe bağlı iştirakçilik kapsamından yararlanmayı düşünenlerin genelde 8 Eylül 1999 ile 1 Ekim 2008 tarihleri arasında memur olarak göreve başlayanlar olduğu değerlendirilmektedir . Bu kapsamda olanlar 5434'e tabidir ve kadınlarda 58, erkeklerde 60 yaş ile 25 yıl hizmet şartını tamamlamaları gerekmektedir .8 Eylül 1999 tarihinden önce göreve başlamış olanlar ise genel olarak yaş şartı aranmadan sadece hizmete bağlı emeklilik hakkını kazanmış kişiler olacağından, bu tercihi yapmalarına gerek bulunmamaktadır .Sistem, özellikle emeklilik hizmet süresini tamamlamaya az kalan ve emeklilik yaşına da yakın olan kişiler için avantajlı olabilir .İsteğe bağlı iştirakçilik sistemi, 5434'e tabi memurlar için önemli bir esneklik sunmaya devam ediyor. Ancak bu sisteme başvurmadan önce, ikramiye alamama, ek göstergeye etki etmeme gibi dezavantajların dikkatlice değerlendirilmesi gerekiyor. Kişisel duruma göre en doğru kararı verebilmek için SGK'dan veya konunun uzmanı bir danışmandan destek almak faydalı olacaktır.Kaynak: SGK, 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanunu, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu
Yorum Yap
Yorum yapabilmek için lütfen giriş yapın
Giriş Yap