Kesirli veya küsuratlı bir sayının tam sayıya dönüştürülmesi anlamına gelen "tama iblağ", özellikle çalışma ve sosyal güvenlik mevzuatında sıkça karşılaşılan bir hesaplama yöntemidir. Oranlama sonucu elde edilen değerler, kişi adedi veya gün sayısı gibi nicelikler hesaplanırken, sonucun 0,50'nin altında kalması halinde kesir dikkate alınmazken, 0,50 ve üzerinde ise tama iblağ edilerek bir üst tam sayıya tamamlanır. İşte kamu personeli ve işverenlerin bilmesi gereken tama iblağ kuralları ve uygulama örnekleri...
Tama İblağ Nedir?
"Tama iblağ", kesirli veya küsuratlı bir sayının, ilgili mevzuatta açıkça öngörülmesi hâlinde, belirli kurallar çerçevesinde tam sayıya dönüştürülmesini ifade eder . "İblağ etmek" kavramı sözlükte ulaştırmak, eriştirmek; bir şeyin miktarını tamamlamak anlamına gelirken, "tama iblağ etmek" kesirli bir sayının tam sayıya dönüştürülmesi demektir .
Çalışma ve sosyal güvenlik mevzuatında tama iblağ uygulaması, parasal tutarlardan ziyade yükümlülüğün veya hesabın dayanağını oluşturan sayısal büyüklükler bakımından söz konusudur . Ücret, prim, idari para cezası ve benzeri parasal tutarların tama iblağ edilmesi, ancak kanun veya ikincil mevzuatta açık bir düzenleme bulunması halinde mümkündür .
Tama İblağın Temel Kuralı
Tama iblağ uygulamasında temel kural, hesaplama sonucunda ortaya çıkan kesirli değerin 0,50 eşiğine göre değerlendirilmesidir :
Hesaplama sonucunun 0,50'nin altında kalması halinde, yarıma kadar olan kesirler dikkate alınmaz ve sayı bir alt tam sayı olarak kabul edilir.
Hesaplama sonucunun 0,50 olması veya bu değeri aşması halinde ise kesir tama iblağ edilerek bir üst tam sayıya tamamlanır.
Örnek vermek gerekirse, 2,49 sonucu yarıma kadar kesir olduğundan dikkate alınmaz ve 2 olarak kabul edilir. 2,50 sonucu yarım kesir olduğundan tama iblağ edilerek 3'e tamamlanır. 4,75 sonucu ise yarımın üzerinde kesir olduğundan tama iblağ edilerek 5 olarak kabul edilir .
Engelli ve Eski Hükümlü Çalıştırma Yükümlülüğünde Tama İblağ
4857 sayılı İş Kanunu'nun 30'uncu maddesine göre, işverenler elli veya daha fazla işçi çalıştırdıkları özel sektör işyerlerinde yüzde üç engelli, kamu işyerlerinde yüzde dört engelli ve yüzde iki eski hükümlü işçiyi çalıştırmakla yükümlüdür .
Aynı il sınırları içinde birden fazla işyeri bulunan işverenin bu kapsamda çalıştırmakla yükümlü olduğu işçi sayısı, toplam işçi sayısına göre hesaplanır. Bu kapsamda çalıştırılacak işçi sayısının tespitinde belirli ve belirsiz süreli iş sözleşmesine göre çalıştırılan işçiler esas alınır .
Kısmi süreli iş sözleşmesine göre çalışanlar, çalışma süreleri dikkate alınarak tam süreli çalışmaya dönüştürülür. Oranın hesaplanmasında yarıma kadar kesirler dikkate alınmaz, yarım ve daha fazla olanlar tama dönüştürülür .
Yurtiçinde İşe Yerleştirme Hizmetleri Hakkında Yönetmeliği'nin ilgili maddesine göre de, oranın hesaplanmasında yarıma kadar kesirler dikkate alınmaz, yarım ve daha fazla olan kesirler tama dönüştürülür .
Uygulama Örnekleri
Örnek bir hesaplama yapmak gerekirse, elli bir işçisi olan bir belediyenin kaç engelli ve eski hükümlü çalıştırması gerektiği şöyle hesaplanır :
Engelli sayısı için elli bir işçinin yüzde dördü olan 2,04 sonucu elde edilir. Hesaplamada yarım ve daha fazla olanlar tama dönüştürülmesi gerektiğinden 2,04 rakamı iki olarak dikkate alınır.
Eski hükümlü veya terör mağduru sayısı için elli bir işçinin yüzde ikisi olan 1,02 sonucu elde edilir. Bu sonuç da bir olarak dikkate alınır.
Bu tabloya göre, elli bir işçisi olan belediye iki engelli, bir eski hükümlü veya terör mağduru çalıştırmak zorundadır .
Kısmi Süreli Çalışanların Tam Süreliye Dönüştürülmesi
İşyerinde kısmi süreli iş sözleşmesine göre çalışanların çalışma süreleri dikkate alınmak suretiyle aylık fiili çalışma saati olan 195 saat üzerinden tam süreli çalışmaya dönüştürülerek, işyerinde tam süreli olarak çalışan işçi sayısına ilave edilir . Bu hesaplama sonucunda bulunacak işçi sayısında yarıma kadar olan kesirler dikkate alınmaz, yarım ve daha fazla olan kesirler tama dönüştürülür .
Örneğin, bir işyerinde yüz kırk sekiz kişi tam süreli, elli iki kişi kısmi süreli olarak çalıştığında, elli iki kişi günde üçer saatten ayda yirmi altı gün çalışıyorsa, elli iki çarpı üç eşittir yüz elli altı, yüz elli altı çarpı yirmi altı eşittir dört bin elli altı, dört bin elli altı bölü yüz doksan beş eşittir yirmi virgül sekiz, yani yirmi bir kişinin daha toplam çalışan sayısına ilave edilmesi gerekir .
Teşvik Hesaplamalarında Tama İblağ
6111 sayılı Kanun kapsamındaki sigorta primi işveren hissesi desteğinden yararlanmak için, sigortalının işe alındığı tarihten önceki altı aylık döneme ilişkin sigortalı sayısının ortalamasına ilave olarak çalıştırılması gerekmektedir .
Ortalama sigortalı sayısının küsuratlı çıkması halinde yarıma kadar kesirler dikkate alınmaz, yarım ve üzerinde olan kesirler ise tama iblağ edilir. Buna göre, ortalama sigortalı sayısının küsurat kısmı 0,01 ile 0,49 arasında ise sıfır olarak dikkate alınır, 0,50 ile 0,99 arasında ise tama iblağ edilir .
Tama iblağ, kamu personel mevzuatı ve iş hukukunda sıkça karşılaşılan ancak çoğu zaman göz ardı edilen önemli bir hesaplama kuralıdır. Özellikle engelli ve eski hükümlü çalıştırma yükümlülüğü, kısmi süreli çalışanların tam süreliye dönüştürülmesi ve teşvik hesaplamalarında bu kuralın doğru uygulanması, işverenlerin yasal yükümlülüklerini yerine getirmesi ve personelin hak kaybı yaşamaması açısından büyük önem taşır. Kesirli sonuçların 0,50 eşiğine göre değerlendirilmesi, hem kamu kurumları hem de özel sektör işverenleri için bağlayıcı bir standarttır.
Kesirli veya küsuratlı bir sayının tam sayıya dönüştürülmesi anlamına gelen "tama iblağ", özellikle çalışma ve sosyal güvenlik mevzuatında sıkça karşılaşılan bir hesaplama yöntemidir. Oranlama sonucu elde edilen değerler, kişi adedi veya gün sayısı gibi nicelikler hesaplanırken, sonucun 0,50'nin altında kalması halinde kesir dikkate alınmazken, 0,50 ve üzerinde ise tama iblağ edilerek bir üst tam sayıya tamamlanır. İşte kamu personeli ve işverenlerin bilmesi gereken tama iblağ kuralları ve uygulama örnekleri...Tama İblağ Nedir?"Tama iblağ", kesirli veya küsuratlı bir sayının, ilgili mevzuatta açıkça öngörülmesi hâlinde, belirli kurallar çerçevesinde tam sayıya dönüştürülmesini ifade eder . "İblağ etmek" kavramı sözlükte ulaştırmak, eriştirmek; bir şeyin miktarını tamamlamak anlamına gelirken, "tama iblağ etmek" kesirli bir sayının tam sayıya dönüştürülmesi demektir .Çalışma ve sosyal güvenlik mevzuatında tama iblağ uygulaması, parasal tutarlardan ziyade yükümlülüğün veya hesabın dayanağını oluşturan sayısal büyüklükler bakımından söz konusudur . Ücret, prim, idari para cezası ve benzeri parasal tutarların tama iblağ edilmesi, ancak kanun veya ikincil mevzuatta açık bir düzenleme bulunması halinde mümkündür .Tama İblağın Temel KuralıTama iblağ uygulamasında temel kural, hesaplama sonucunda ortaya çıkan kesirli değerin 0,50 eşiğine göre değerlendirilmesidir :Hesaplama sonucunun 0,50'nin altında kalması halinde, yarıma kadar olan kesirler dikkate alınmaz ve sayı bir alt tam sayı olarak kabul edilir.Hesaplama sonucunun 0,50 olması veya bu değeri aşması halinde ise kesir tama iblağ edilerek bir üst tam sayıya tamamlanır.Örnek vermek gerekirse, 2,49 sonucu yarıma kadar kesir olduğundan dikkate alınmaz ve 2 olarak kabul edilir. 2,50 sonucu yarım kesir olduğundan tama iblağ edilerek 3'e tamamlanır. 4,75 sonucu ise yarımın üzerinde kesir olduğundan tama iblağ edilerek 5 olarak kabul edilir .Engelli ve Eski Hükümlü Çalıştırma Yükümlülüğünde Tama İblağ4857 sayılı İş Kanunu'nun 30'uncu maddesine göre, işverenler elli veya daha fazla işçi çalıştırdıkları özel sektör işyerlerinde yüzde üç engelli, kamu işyerlerinde yüzde dört engelli ve yüzde iki eski hükümlü işçiyi çalıştırmakla yükümlüdür .Aynı il sınırları içinde birden fazla işyeri bulunan işverenin bu kapsamda çalıştırmakla yükümlü olduğu işçi sayısı, toplam işçi sayısına göre hesaplanır. Bu kapsamda çalıştırılacak işçi sayısının tespitinde belirli ve belirsiz süreli iş sözleşmesine göre çalıştırılan işçiler esas alınır .Kısmi süreli iş sözleşmesine göre çalışanlar, çalışma süreleri dikkate alınarak tam süreli çalışmaya dönüştürülür. Oranın hesaplanmasında yarıma kadar kesirler dikkate alınmaz, yarım ve daha fazla olanlar tama dönüştürülür .Yurtiçinde İşe Yerleştirme Hizmetleri Hakkında Yönetmeliği'nin ilgili maddesine göre de, oranın hesaplanmasında yarıma kadar kesirler dikkate alınmaz, yarım ve daha fazla olan kesirler tama dönüştürülür .Uygulama ÖrnekleriÖrnek bir hesaplama yapmak gerekirse, elli bir işçisi olan bir belediyenin kaç engelli ve eski hükümlü çalıştırması gerektiği şöyle hesaplanır :Engelli sayısı için elli bir işçinin yüzde dördü olan 2,04 sonucu elde edilir. Hesaplamada yarım ve daha fazla olanlar tama dönüştürülmesi gerektiğinden 2,04 rakamı iki olarak dikkate alınır.Eski hükümlü veya terör mağduru sayısı için elli bir işçinin yüzde ikisi olan 1,02 sonucu elde edilir. Bu sonuç da bir olarak dikkate alınır.Bu tabloya göre, elli bir işçisi olan belediye iki engelli, bir eski hükümlü veya terör mağduru çalıştırmak zorundadır .Kısmi Süreli Çalışanların Tam Süreliye Dönüştürülmesiİşyerinde kısmi süreli iş sözleşmesine göre çalışanların çalışma süreleri dikkate alınmak suretiyle aylık fiili çalışma saati olan 195 saat üzerinden tam süreli çalışmaya dönüştürülerek, işyerinde tam süreli olarak çalışan işçi sayısına ilave edilir . Bu hesaplama sonucunda bulunacak işçi sayısında yarıma kadar olan kesirler dikkate alınmaz, yarım ve daha fazla olan kesirler tama dönüştürülür .Örneğin, bir işyerinde yüz kırk sekiz kişi tam süreli, elli iki kişi kısmi süreli olarak çalıştığında, elli iki kişi günde üçer saatten ayda yirmi altı gün çalışıyorsa, elli iki çarpı üç eşittir yüz elli altı, yüz elli altı çarpı yirmi altı eşittir dört bin elli altı, dört bin elli altı bölü yüz doksan beş eşittir yirmi virgül sekiz, yani yirmi bir kişinin daha toplam çalışan sayısına ilave edilmesi gerekir .Teşvik Hesaplamalarında Tama İblağ6111 sayılı Kanun kapsamındaki sigorta primi işveren hissesi desteğinden yararlanmak için, sigortalının işe alındığı tarihten önceki altı aylık döneme ilişkin sigortalı sayısının ortalamasına ilave olarak çalıştırılması gerekmektedir .Ortalama sigortalı sayısının küsuratlı çıkması halinde yarıma kadar kesirler dikkate alınmaz, yarım ve üzerinde olan kesirler ise tama iblağ edilir. Buna göre, ortalama sigortalı sayısının küsurat kısmı 0,01 ile 0,49 arasında ise sıfır olarak dikkate alınır, 0,50 ile 0,99 arasında ise tama iblağ edilir .Tama iblağ, kamu personel mevzuatı ve iş hukukunda sıkça karşılaşılan ancak çoğu zaman göz ardı edilen önemli bir hesaplama kuralıdır. Özellikle engelli ve eski hükümlü çalıştırma yükümlülüğü, kısmi süreli çalışanların tam süreliye dönüştürülmesi ve teşvik hesaplamalarında bu kuralın doğru uygulanması, işverenlerin yasal yükümlülüklerini yerine getirmesi ve personelin hak kaybı yaşamaması açısından büyük önem taşır. Kesirli sonuçların 0,50 eşiğine göre değerlendirilmesi, hem kamu kurumları hem de özel sektör işverenleri için bağlayıcı bir standarttır.
Yorum Yap
Yorum yapabilmek için lütfen giriş yapın
Giriş Yap