Seyyanen zam, maaş promosyonlarını ve ikramiyeleri doğrudan etkilemez. Ancak bu üç ödeme türü arasındaki ilişkiyi tam olarak anlayabilmek için, her bir ödemenin yasal dayanağını, hesaplama yöntemini ve toplu iş sözleşmelerindeki düzenlemeleri ayrı ayrı incelemek gerekir.
Seyyanen Zam Nedir?
Seyyanen zam, tüm çalışanlara aynı miktarda ve oransal fark gözetmeksizin yapılan sabit tutarlı maaş artışıdır. Örneğin, incelediğimiz üç toplu iş sözleşmesinde de 01.01.2025 tarihi itibarıyla günlük brüt ücreti 1.400 TL ve üzerinde olan işçilere 40 TL/gün seyyanen zam yapıldığı görülmektedir. Yine 01.07.2025 tarihinden itibaren 50 TL/gün ek seyyanen zam öngörülmüştür.
Seyyanen zammın en önemli özelliği, diğer mevzuat uyarınca mali hakların belirlenmesine esas ödeme unsurlarının kapsam veya hesabına dahil edilmemesidir. Bu, seyyanen zammın kıdem tazminatı, ikramiye ve promosyon gibi diğer ödemelerin hesaplanmasında dikkate alınmayacağı anlamına gelmektedir.
Maaş Promosyonları ve Seyyanen Zam İlişkisi
Maaş promosyonları, bankaların kamu kurumları veya özel şirketlerle yaptıkları anlaşmalar çerçevesinde, çalışanların maaşlarını o banka üzerinden almaları karşılığında ödedikleri bir teşvik ödemesidir.
Promosyon tutarları belirlenirken genellikle şu faktörler dikkate alınır:
Brüt maaş seviyesi: Bankalar, çalışanların brüt maaşlarını belirli aralıklara ayırarak her aralık için farklı promosyon tutarları belirler. Örneğin, 10.000-15.000 TL arası maaş alanlar için 5.000 TL, 15.000-20.000 TL arası maaş alanlar için 6.000 TL gibi.
Kurumun toplam çalışan sayısı: Daha fazla çalışanı olan kurumlar, bankalarla daha yüksek promosyon anlaşmaları yapabilmektedir.
Maaş ödeme sıklığı ve ek hizmetler: Bankaların kuruma sunduğu ek hizmetler de promosyon tutarını etkilemektedir.
Seyyanen zam bu bağlamda promosyonu doğrudan etkilemez. Ancak dolaylı bir etkiden söz edilebilir: Seyyanen zam nedeniyle bir çalışanın brüt maaşı, promosyon diliminde bir üst aralığa yükselirse, o zaman promosyon tutarı da artabilir. Bu artış, seyyanen zammın doğrudan bir sonucu olmayıp, maaş aralığının değişmesinin bir sonucudur.
İncelediğimiz toplu iş sözleşmelerinde promosyonlarla ilgili doğrudan bir düzenleme bulunmamaktadır. Promosyonlar, işveren ile bankalar arasında ayrıca imzalanan protokollerle belirlenmektedir.
İkramiyeler ve Seyyanen Zam İlişkisi
İkramiye konusunda incelediğimiz üç toplu iş sözleşmesinde de benzer düzenlemeler mevcuttur.
6772 Sayılı Kanun Kapsamındaki İlave Tediyeler: Bu ödemeler, kanuni bir düzenleme olup seyyanen zamdan etkilenmez. İlave tediyeler, çalışanın çıplak ücreti üzerinden hesaplanır. Seyyanen zam, çıplak ücrete eklenen bir ödeme olmakla birlikte, ilave tediye hesaplamasına dahil edilmez.
Toplu İş Sözleşmesi Kapsamındaki İkramiyeler: Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı TİS'inde yılda 60 günlük ücret tutarında ikramiye (Nisan ve Eylül aylarında 30'ar gün) öngörülmüştür. Sağlık Bakanlığı ve OMÜ TİS'lerinde de her yıl 60 günlük ücret tutarında ikramiye (15 Mart ve 15 Eylül'de) düzenlenmiştir.
Bu ikramiyelerin hesaplanmasında esas alınan ücret, genellikle "çıplak ücret" veya "günlük brüt çıplak ücret"tir. Toplu iş sözleşmelerinde ikramiyelerin ödenmesinde "her türlü ücretli izinler ile kanunda çalışılmış gibi sayılan sürelerin çalışılmış gibi dikkate alınacağı" belirtilmekle birlikte, seyyanen zammın bu hesaba dahil edileceğine dair bir hüküm bulunmamaktadır.
Emekli Bayram İkramiyesi: Emeklilere ödenen bayram ikramiyeleri (Ramazan ve Kurban Bayramları öncesinde) sabit bir tutar üzerinden ödenmektedir. Bu ikramiye, emekli maaşına veya çalışanların aldığı seyyanen zamma bakılmaksızın tüm emeklilere eşit olarak ödenir. Dolayısıyla seyyanen zam, emekli bayram ikramiyesini hiçbir şekilde etkilemez.
Kıdem Tazminatı ve Seyyanen Zam İlişkisi
Bu konuya kısaca değinmek gerekir: İncelediğimiz toplu iş sözleşmelerinde kıdem tazminatı gün sayıları farklılık göstermektedir. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı TİS'inde yasa hükümleri uygulanacağı belirtilirken, OMÜ TİS'inde 45 günlük ücret esas alınacağı, Sağlık Bakanlığı TİS'inde ise 35 günlük ücret esas alınacağı düzenlenmiştir.
Ancak tüm bu sözleşmelerde ve yasal düzenlemelerde ortak olan husus, seyyanen zammın kıdem tazminatı hesabına dahil edilmeyeceğidir. Kıdem tazminatı, işçinin son brüt çıplak ücreti üzerinden hesaplanır ve seyyanen zam bu hesabın dışında tutulur.
Toplu İş Sözleşmelerindeki Diğer İlgili Düzenlemeler
İncelediğimiz üç toplu iş sözleşmesinde de seyyanen zam ile ilgili ortak bir nokta dikkat çekmektedir: Taban ücret düzenlemesinden yararlanan işçiler ile seyyanen zamdan yararlanan işçiler ayrıştırılmıştır. 01.01.2025 tarihinde günlük brüt ücreti 1.400 TL'nin altında olan işçiler taban ücrete çekilirken, bu tutarın üzerinde olan işçilere seyyanen zam yapılmıştır. Açıkça belirtildiği üzere, taban ücretten yararlanan işçiler seyyanen zamdan ayrıca yararlanamaz. Bu düzenleme, seyyanen zammın diğer ödemelerden bağımsız ve farklı bir yapıda olduğunu göstermektedir.
Seyyanen zam, yapısal olarak maaş promosyonlarını ve ikramiyeleri doğrudan etkilemeyen bir ödeme türüdür. Promosyonlar bankalarla yapılan ayrı anlaşmalara, ikramiyeler ise kanuni düzenlemelere veya toplu iş sözleşmesi hükümlerine tabidir. Seyyanen zam bu hesaplamalara dahil edilmez.
Ancak dolaylı bir etki söz konusu olabilir: Seyyanen zam nedeniyle bir çalışanın brüt maaşı arttığında, bu durum promosyon diliminin değişmesine yol açabilir. Benzer şekilde, bazı özel sektör uygulamalarında ikramiyeler brüt maaş üzerinden hesaplanıyorsa, seyyanen zam dolaylı olarak ikramiyeyi artırabilir. Ancak kamu işçileri için geçerli olan toplu iş sözleşmelerinde ve 6772 sayılı Kanun kapsamında böyle bir durum söz konusu değildir.
Kamu işçileri açısından net olan şudur: Seyyanen zam, kıdem tazminatı hesabında, ikramiye hesaplamalarında ve emekli ikramiyesi hesabında dikkate alınmayacaktır. Bu ödemeler, kendi yasal dayanakları ve toplu iş sözleşmesi hükümleri çerçevesinde belirlenmeye devam edecektir.
Yorum Yap
Yorum yapabilmek için lütfen giriş yapın
Giriş Yap